Borowski Kasper (1802–1885), prof. akad. duch., biskup płocki. Rodzina B-skich z przydomkiem Cudzonowscy, h. Jastrzębiec, przywędrowała z ziemi dobrzyńskiej z końcem XVII w. do woj. wileńskiego. Ojciec B-go Antoni, ożeniony z Elżbietą z Sokołowskich, miał synów: Kaspra, Kazimierza, Antoniego, Edwarda i cztery córki. B. urodził się 6 I we wsi Polinowszczyzna. Od wczesnych lat wykazywał zamiłowanie do nauki; mimo dużych trudności materjalnych uczęszczał do szkoły dominikańskiej w Drui, potem w Zabiałłach, wreszcie przy pomocy stryja Piotra do szkoły jezuickiej w Uszwaldzie. Z chlubnem świadectwem przeszedł w r. 1820 do szkoły misjonarzy w Iłłukszcie, a po jej ukończeniu w r. 1823 do wyższej szkoły połockiej pijarów, dawnej akademji. Opuszczając w r. 1827 tę szkołę, posiadał B. nietylko poważny zasób wiedzy i znajomość języków: łacińskiego, greckiego, francuskiego, niemieckiego i włoskiego, ale i mocne postanowienie poświęcenia się służbie duchownej. Dlatego też udał się do Wilna z zamiarem studjów w seminarjum głównem przy uniwersytecie. Dzięki wytrwałym staraniom rozpoczął B. w r. 1827 wyższe studja w gronie takich kolegów, jak T. Dobszewicz, I. Hołowiński, M. Wołonczewski, Pl. Jankowski i in. Większa dojrzałość i hart w walce o zdobycie nauki i godności kapłańskiej sprawiły, że B-go wyróżniano, powierzając mu dodatkowe czynności, jak prowadzenie rekolekcyj w szkole organistów, uporządkowanie bibljoteki seminarjum itp. 4 IV 1831 otrzymał B. święcenia kapłańskie, a 24 VI zdobył stopień magistra teologji. Pracę kapłańską rozpoczął jako wikarjusz w Rzeżycy, w grudniu zaś 1832 otrzymał probostwo w Josephstahlu, w kolonji niemieckiej koło Odesy. Po likwidacji Uniw. Wil. i powstaniu Akademji Duchownej w Wilnie powołany na stanowisko adjunkta, w sierpniu 1835 rozpoczął wykłady Pisma św. Po pewnym czasie zdobył B. stopień dra teol. i praw i został mianowany profesorem, obejmując w r. 1839 katedrę prawa kanonicznego i historji kościelnej. Po przeniesieniu akademji do Petersburga B. również się przeniósł do stolicy Rosji i tam poza pracą naukową i wychowawczą rozpoczął działalność pisarską. Na łamach »Tygodnika Petersburskiego« pisywał artykuły pod pseudonimem Cudzonowskiego; w r. 1848 wydal w Wilnie przygotowane już w r. 1846 »Pisma mężów apostolskich« etc. – przekład z greckiego z komentarzami. W grudniu 1848 B. został konsekrowany i otrzymał nominację na bpa łucko-żytomierskiego. Rządy diecezji objął 27 II 1849 i wówczas wydał w Petersburgu swój pierwszy List pasterski. Następne Listy wydawał w l. 1851, 55, 64, 65. Na nowem stanowisku rozwinął szczególnie energiczną działalność pasterską i administracyjną, nie zapominając i o pracy naukowo-pisarskiej. Z okresu jego pracy biskupiej pochodzą także homilje: Syn marnotrawny (1852), O sakramencie pokuty (1855), O godności stanu duchownego (1855), drukowane w »Pamiętniku religijno-moralnym«, oraz wydany pod pseudonimem Chwaliboga Katechizm rzymsko-katolicki i Katechizm mniejszy.

Zrównoważony, taktowny i pełen powagi, umiał B. zachować dobre stosunki i z władzami rosyjskiemi; cieszył się nawet zaufaniem, czego dowodem były liczne odznaczenia i fakt, że na zjazd bpów w Rzymie w r. 1862, na uroczystości kanonizacyjne męczenników japońskich, pozwolono z terenu Rosji wyjechać tylko B-mu. Te stosunki nie uratowały go jednak przed ostrym konfliktem z rządem rosyjskim w okresie prób rusyfikacji katolickich nabożeństw. B. stanowczo przeciwstawił się próbom wprowadzenia języka rosyjskiego do dodatkowych nabożeństw i nie przyjął rosyjskich »trebników«. Ponieważ nie uległ ani namowom, ani pogróżkom, został w r. 1869 zesłany do Permu. Trzynaście lat trwało ciężkie wygnanie; dopiero w r. 1882 uzyskał B. ułaskawienie i możność powrotu do Polski. Udał się do Płocka, gdzie przybył 26 VII 1882, a w niespełna rok potem 1 V 1883 dostał nominację na biskupa płockiego. Sędziwy wiek i sterane zdrowie nie pozwoliły B-mu na wydatniejszą pracę na nowem stanowisku, choć sił swych nie szczędził. 15 I 1885 umarł w Płocku. Wzorowy kapłan i sumienny człowiek, pracy żadnej się nie uląkł, odznaczał się wytrwałością i wyjątkową rzetelnością. Nie obdarzony ani krasomówstwem, ani wybitnym talentem pisarskim, umiał zapomocą szczerego słowa a tem bardziej zapomocą przykładnego, ofiarnego życia zjednywać sobie serca ludzkie. Walki – religijnej, politycznej, literackiej – unikał, choć tyle razy znajdował się na terenie tych walk; nie uznawał jednak kompromisu z sumieniem.

Bieliński, Uniw. Wil.; Boudou A., Stolica św. a Rosja, Kr. 1930, II; Charkiewicz, Od Połocka do Płocka, »Słowo« 1935, nr 26; Dobszewicz, Wspomnienia, Kr. 1883; Filochowski R., Żywot K. B., »Przegląd Katolicki« 1885, nr 11–16; G.(iżycki) J., Mat. do dziejów Akad. Potockiej, Kr. 1905; Sokołowski Cz. w Podr. Enc. Kośc.; Symon, Acad. Caesar. Rom. Cath. Petr.; Biskupi nasi uwięzieni lub wygnani od r. 1767, Kr. 1903; art. w »Kłosach« i »Tyg. Il.« w r. 1885; Rajewskij S., Ks. K. B., »Russkaja Starina« 1908, II 422; Arch. Akt Dawnych w Warsz., Zarz. Wyzn. 2796; Arch. Państw. Wil. k. g. g. 1831, nr 2540.

Walerjan Charkiewicz